Gouden kans of bodemloze put? De keuze voor het Lithomuseum op het LTS-terrein
VALKENSWAARD - Valkenswaard moet kiezen: woningbouw op het voormalige LTS-terrein, of ruimte voor het Lithomuseum? Het museumplan is ambitieus en past inhoudelijk goed bij Brainport. Maar de financiële onderbouwing is niet hard genoeg voor een publieke injectie van deze omvang.
Het door het museum aangeboden bidbook schetst een aantrekkelijk verhaal. Het Nederlands Steendrukmuseum wil uitgroeien tot een nationaal icoon dat de uitvinding van de steendruk verbindt met de hightech industrie van ASML en NXP. Dit moet een culturele hotspot worden met 30.000 tot 60.000 bezoekers per jaar en een economische impuls voor Valkenswaard van 1,5 tot 4,2 miljoen euro per jaar. Prominente namen uit de regio steunen het plan. Dat weegt, maar is nog geen garantie voor een sluitende exploitatie.
Wie draagt de tekorten?
Juist daar zit het probleem. De gemeente moet de grond gratis beschikbaar stellen en de structurele bijdrage verdubbelen van 80.000 naar 200.000 euro per jaar. Bouwkosten worden geraamd tussen 11,7 en ruim 20 miljoen euro. Maar wie draagt de tekorten als bezoekers- en sponsorinkomsten tegenvallen? De ervaring leert dat grote culturele projecten vaak duurder uitpakken dan begroot, en dat sponsors niet automatisch decennialang meebetalen aan de exploitatie.
De vergelijking met het Van Abbemuseum in Eindhoven is niet toevallig. Ook dat museum heeft hoge vaste lasten en loopt jaarlijks tekort, betaald door de gemeente. Dat betekent niet dat het Lithomuseum niet levensvatbaar kan zijn, maar wel dat optimistische prognoses niet genoeg zijn om het publieke risico weg te nemen.
Cultuur versus woningnood
Daar komt bij dat het LTS-terrein een van de weinige grote ontwikkelplekken in Valkenswaard. Een meerderheid van de raad was eerder voor woningbouw, en dat is niet zonder reden. De woningnood is groot, en het is niet vanzelfsprekend dat de gemeente grond inzet voor een museum terwijl de druk op de woningmarkt hoog blijft.
Dat neemt niet weg dat het vertrek van het museum uit Valkenswaard een verlies is. Het Caroluspand is "op", en de initiatiefnemers hebben al laten doorschemeren dat ze het museum desnoods elders willen vestigen. De verbinding tussen graphic geschiedenis en hightech industrie past hier logisch, maar verplaatst het museum betekent dat die analyse verdwijnt.
Realisme
Toch mag die inhoudelijke aantrekkingskracht de raad niet blind maken voor de risico's. Als ASML, NXP en andere betrokken partijen het plan echt zien als een regionale investering, dan hoort daarbij een harde, langjarige financiële toezegging voor zowel bouw als exploitatie. Zonder zulke garanties loopt Valkenswaard het risico een prachtig plan te omarmen dat later uitgroeit tot een structurele last voor de gemeentebegroting.
Het Lithomuseum kan Valkenswaard cultureel en economisch versterken. Maar dan moet helder zijn wie de rekening betaalt als de verwachtingen niet worden gehaald. De gemeenteraad doet er verstandig aan niet af te gaan op de glans van het bidbook, maar op de stevigheid van de cijfers. Juist daar moet nu het verschil worden gemaakt tussen een kans die rendeert en een project dat te duur blijkt om waar te maken.
