Valkenswaardse ambities: Is het LithoMuseum een realistische parel of een fiancieel hoog risico?

De benchmarks met succesvolle regionale musea en de komende moeilijke begrotingsjaren voor de gemeente Valkenswaard leggen een kloof bloot tussen droom en werkelijkheid.

Het nieuwe LithoMuseum moet een unieke combinatie worden van kunst en technologie. Het museum wil de brug slaan tussen het oude ambacht van de steendruk en de moderne microchipindustrie van ASML, waarmee de Brainportregio zich profileert als de wereldwijde hoofdstad van de lithografie. De ambitie is groot: men mikt op 30.000 tot 60.000 bezoekers per jaar.

De jaarrekening van 2025 van de Stichting Lithografisch Museum Vrijdag (Nederlands Steendrukmuseum) toont weliswaar groei, maar ook de enorme schaal van de uitdaging:

Het museum ontving in 2025 een recordaantal van 10.131 bezoekers, een stijging van 25%. Waarvan 1.071 leerlingen in schoolverband. Toch is dit nog slechts een fractie van de beoogde 45.000 bezoekers in het toekomstscenario. Financieel werd het jaar afgesloten met een resultaat van € 22.580. Het banksaldo groeide naar € 63.860.

De directe publieksinkomsten stegen naar € 90.123. De businesscase LithoMuseum rekent voor de toekomstige exploitatie echter op € 2.000.000 per jaar. Waarvan € 1.000.000 aan eigen inkomsten. Wat betekent dat zowel de inkomsten per bezoeker als het totaalbedrag meer dan vertienvoudigd moeten worden. 

Laten we de plannen spiegelen aan regionale topmusea die in het plan zelf worden aangehaald als voorbeelden.

Van Gogh Village Nuenen (VGVN) in 2024 - 45.452 bezoekers, van wie maar liefst 41% uit het buitenland kwam. Het genereerde daarmee circa € 659.401 uit eigen activiteiten. Denk aan entree, de winkel, e.d. Het LithoMuseum verwacht met 45.000 bezoekers € 1.000.000 op te halen, wat inhoudt dat het museum aanzienlijk meer per bezoeker denkt te verdienen dan het wereldmerk Van Gogh.

Het DAF Museum slaagt erin circa 60.000 bezoekers te bedienen met een totale lastendruk van ongeveer € 827.000, terwijl het LithoMuseum voor hetzelfde aantal bezoekers zijn lasten raamt op € 2.000.000. Ook in personele inzet wijkt de planning sterk af van de referentiemusea: waar VGVN draait op slechts 3 fte en circa 180 vrijwilligers, en het DAF Museum zelfs op 200 vrijwilligers zonder betaald personeel, plant het LithoMuseum een professionele kern van 8,8 tot 10,8 fte. Met de bijkomende personeelskosten.

Financieel komt het plan op een ongelukkig moment. De gemeente Valkenswaard verwacht zelf voor de komende jaren tekorten oplopend op de begroting tot mogelijk € 4,9 miljoen in 2029. En de realisatie op het LTS-terrein brengt grote financiële onzekerheden met zich mee.

Zo wordt de gemeente wordt gevraagd de structurele subsidie te verhogen van circa € 68.000 naar € 200.000 per jaar. Ter vergelijking; de gemeente Nuenen subsidieert VGVN voor € 50.000 per jaar.

Daar komt bij dat het museum de grond 'om niet' wil verkrijgen, waardoor de gemeente afstevent op een negatief resultaat van circa € 1,5 miljoen op het LTS-terrein, inclusief miljoenen aan kosten voor het bouwrijp maken (€ 2 tot € 2,5 miljoen). De resterende € 1.000.000 aan inkomsten moet komen van partners zoals ASML en de Provincie, maar er ontbreekt op dit moment elke vorm van schriftelijke intentieverklaring of handtekening die deze miljoenen garandeert. Die zouden moeten komen als de gemeente achter het plan staat, werd aangegeven.

Critici en politieke fracties waarschuwen dat, gezien de zwakke financiële positie van het museum, de gemeente Valkenswaard waarschijnlijk het enige financiële vangnet zal zijn bij tegenvallers in de bouwkosten of het uitblijven van partnerbijdragen .

Dat is aan de gemeenteraad. Het college wil in ieder geval graag de kansen onderzoeken voor het museum. Indien niet realistisch uitvoerbaar kan men dan altijd terugvallen op woningbouw. Waar een aantal partijen sowieso voorstander van zijn op deze plek. Wat betreft het museum; partijen in de gemeenteraad eisten recentelijk al meer financiële garanties en een betere onderbouwing van de verkeerseffecten. En er is een duidelijke roep om serieus te kijken naar alternatieve locaties buiten het LTS-terrein om de broodnodige woningbouw niet in de weg te zitten en het groen in de wijk te sparen.

 Over een paar weken neemt de raad een definitief besluit.

Deze informatie is gebaseerd op openbare jaarstukken van de Stichting Lithografisch Museum Vrijdag (2024/2025), Van Gogh Village Nuenen, het DAF Museum en officiële raadsstukken van de gemeente Valkenswaard.